Гол санаа
Хорыг тун шийднэ
«Бүх зүйл хор, хоргүй юм гэж үгүй; зөвхөн тун л хор эсэхийг шийднэ». Парацельс, 1538
1LD50 шат хос хуудас 1/3
- Туршилтын хархны тал хувийг үхүүлэх нэг удаагийн тун, мг/кг биеийн жин
- Тоо бага байх тусам хортой. Шат бүр 10 дахин
- Оройд: афлатоксин B₁ 0.48 (байгалийн), бродифакум 0.27 (лабораторийн)
- Ургамлын хамгаалалт: никотин 50, кофеин 192, соланин 590
- Гал тогоо: кофеин 192, давс 3 000, этанол 7 060
- Лабораторийн аспартам (10 000*) давснаас бага хортой
2Тун ба хариу урвал хос хуудас 2/3
- Тун өсөхөд үхсэн хувь S хэлбэрийн муруйгаар 0-ээс 100% хүрнэ
- Муруй 50%-ийн шугамыг огтлох цэг бол LD50
- Кофеин (192) зүүн талд, давс (3 000) баруун талд: кофеин илүү хортой
- LD50-аас доош ч аюултай: хор хөнөөл бага тунд эхэлнэ
- Зөвхөн нэг удаагийн хурц хордлого. Архаг нөлөөг хэлэхгүй
3Эрсдэл = аюул × өртөлт хос хуудас 3/3
- Аюул: бодисын төрөлх хор (LD50)
- Өртөлт: хэр их × хэр олон удаа × хэр удаан
- Бага эрсдэл: 1 аяга кофе. Хянасан эрсдэл: цоожтой шүүгээн дэх хархны хор
- Архаг эрсдэл: давстай цай, өдөр бүр. Өндөр эрсдэл: тамхи татах
- Ногоон хими: аюулыг эх үүсвэр дээр нь бууруул
4Анхаар: төөрөгдөл ба зөв ойлголт
- «Химийн бодис хортой, байгалийнх аюулгүй» → ус, давс, кофеин ч химийн бодис. Хорыг тун шийднэ
- «Харханд аюултай тун хүнд ч адил» → соланин: харханд 590, хүнд 3–6 мг/кг. Хүн 100–200 дахин мэдрэмтгий
- «Хортой бодис гэрт байвал заавал аюултай» → өртөлтгүй бол хор хүрэхгүй
5Монгол холбоос
- Хаврын ногоорсон төмс соланин, чаконин хуримтлуулна. Ногоон хэсэг, нахиаг өргөн хэрчиж ав
- 2011 онд Монгол хүн өдөрт дунджаар 11.1 г давс хэрэглэж байжээ
- «Нэг чимх давс»: 11.5 г → 8.7 г (2011–2013). Давсны хор биш, өртөлт буурсан
6Бодоод үз: 60 кг хүн
- Кофеин: 192 мг/кг × 60 кг = 11 520 мг ≈ 128 аяга кофе
- Өдөрт 400 мг (≈ 4 аяга) хүртэл аюулгүй: ≈ 29 дахин бага
- Давс: хархны LD50-аар хурц хордлогын тун ≈ 180 г
- Төмс (бие муудах 1 мг/кг = 60 мг): дундаж төмс ≈ 1.2 кг, ногоон гашуун төмс ≈ 0.12 кг
- Хархны тоо хүнд зөвхөн барагцаа